Columns voorzitter
Te veel opperhoofden, te weinig indianen
Nederland wordt steeds meer een land van managers, beleidsmakers en vergadertijgers. Mensen die regels bedenken, processen bewaken en elkaar aansturen. Maar de mensen die het echte werk moeten doen? Die zijn steeds moeilijker te vinden.
De rooksignalen uit de praktijk worden steeds steviger, maar in Den Haag lijkt niemand ze te willen zien. Daar wordt liever vergaderd over nieuwe regels, extra controles en nog meer beleid. De Nederlandse regeldrift is inmiddels zo uit de hand gelopen dat zelfs Europa in de bres springt met een anti-goldplatingplan. Wie had dat ooit gedacht? Dat we Brussel nodig hebben om Den Haag af te remmen! Ondertussen lopen ondernemers vast in de bureaucratie. In onze sector weten we: wie signalen van onrust in de kudde negeert, krijgt vroeg of laat de rekening gepresenteerd. Te veel opperhoofden en te weinig indianen.
En dat het aantal opperhoofden groeit, is geen onderbuikgevoel. De cijfers spreken boekdelen. In 2021 telde het Rijk nog geen 140.000 ambtenaren. Vorig jaar waren dat er bijna 170.000. Het aantal beleidsambtenaren is in tien jaar tijd zelfs bijna verdubbeld tot 20.000. Was de kwaliteit van het beleid maar even hard meegegroeid.
En alsof dat nog niet genoeg zegt, plaatste het ministerie van LVVN een vacature voor een coördinerend adviseur. Inhoudelijke kennis? Niet nodig. Nieuwsgierigheid is voldoende. Kennelijk hoef je niet te weten waarover je praat, als je maar mee kunt vergaderen. Je verzint het niet. Als veehandelaar of veetransporteur kom je zonder vakkennis niet ver, maar bij het ministerie dat de regels bedenkt, is nieuwsgierigheid een prima startkwalificatie. En dan gek opkijken dat het gezag van de overheid steeds verder afbrokkelt.
Bij de NVWA zien we een vergelijkbare ontwikkeling. Managementlagen dijen uit, terwijl ondernemers zitten te springen om dierenartsen en keuringsmedewerkers. De organisatie lijkt op een omgekeerde piramide. Bovenin groeit het aantal mensen dat het werk organiseert, terwijl onderin steeds minder mensen overblijven om het daadwerkelijk uit te voeren.
Sinds 1 oktober blijven ondernemers tot één dag voor een aangevraagde exportkeuring in onzekerheid. Geen bericht? Geen keuring! En dus geen transport. Probeer zo maar eens een bedrijf te runnen. Hoe moet een transportondernemer zijn chauffeurs en ritten plannen en tegelijkertijd voldoen aan de wettelijke rij- en rusttijden? De ondernemer betaalt, de bureaucratie bepaalt. En ergens wordt waarschijnlijk alweer een werkgroep opgericht om te onderzoeken waarom het vertrouwen in de overheid zo laag is.
Want dat vertrouwen is inmiddels dramatisch. Slechts 6 procent van de boeren heeft vertrouwen in het landbouwbeleid van het kabinet-Jetten. Minister Jaimi van Essen scoort met 7 procent nauwelijks beter. En toch dendert de beleidstrein door.
Op 13 oktober presenteerde de Landbouw Alliantie een alternatief stikstofplan. Een serieus initiatief vanuit de sector om Nederland van het stikstofslot te halen en boeren én de agrarische keten perspectief te bieden. De laatste vraag tijdens de persconferentie was nog amper beantwoord, of de minister had zijn oordeel al klaar. Binnen een half uur lag het plan in de prullenbak. Dat is geen daadkracht, maar bestuurlijke hoogmoed. Was de minister maar zo kritisch op zijn eigen plannen. Dan waren die waarschijnlijk nooit verder gekomen dan de tekentafel. Want wie één muggenbult heeft, krabt toch niet zijn hele rug kapot? Dat is precies wat het kabinet met het stikstofbeleid doet. De behandeling is erger dan de kwaal. En de rekening belandt bij boeren, de veelogistieke sector, de verwerkende industrie en niet te vergeten de consument.
Het wordt tijd voor minder management, minder papieren werkelijkheden en meer praktijkkennis. Want met alleen opperhoofden win je geen enkele strijd. En als de opperhoofden blijven vergaderen en de indianen het kamp verlaten, valt er straks niet meer te besturen.